Pandemi Nedir?

2020 yılı daha üç ay olmadan hafızalara kendisini kazımayı başardı. Ülkemiz türlü musibetlerle uğraşırken bir de küresel bir probleme dönüşen Corona virüs belası çıktı. Virüsün kendisine ve alınabilecek önlemlere dair devlet kanalıyla birçok güvenli bilgi verilmiş durumda. Bu yazımızda bahsetmek istediğimiz konu virüsün kendisinden ziyade "pandemi" tanımı ile ilgili olacaktır.

Yaklaşık 4-5 gün önce Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization), Çin'in Hubei eyaletinin Wuhan kentinde ortaya çıkarak tüm dünyaya yayılan yeni tip Coronavirüs (COVID-19) için pandemi ilanı yapmıştı. Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, DSÖ'nün salgını 24 saat boyunca değerlendirdiğini ve virüsün yayılma ve şiddetinden derin endişe duyduklarını ve virüse karşı yeteri kadar harekete geçilmediğini vurgulayarak, "Bundan dolayı Kovid-19'un bir pandemi olarak nitelendirilebileceği değerlendirmesini yaptık." diye konuştu.

Peki nedir bu "Pandemi" ?

Pandemi; bir kıta veya yeryüzünde çok geniş bir alanda etkisini gösteren salgın hastalıklara verilen genel addır. Bu haliyle ortaya çıkabilecek bir pandemi, afet olarak kabul edilebilir. Afet ortaya çıktığında, normal yaşamı kesintiye uğratarak toplumları etkileyen, insanların çaresiz kaldığı, kurtarılmaya, korunmaya, barınağa, yiyeceğe, tıbbı ve sosyal bakıma ihtiyaç duydukları olağanüstü durum olarak kabul edilmelidir. Küresel salgınlar, tıbbi tedaviye ihtiyaç duyan insanların sayısını hızlı bir şekilde arttırarak sağlık hizmetinin çökmesine neden olur. Ortaya çıkabilecek bir pandemi, afet yönetimine ve afet öncesi ciddi bir hazırlılık aşamasına ihtiyaç gösterir (Dizer vd., 2009).

Pandemi; eski Yunanca'da pan (tüm) + demos (insanlar) anlamına gelir ve tüm dünyayı etkileyen salgın olarak tanımlanabilir. Pandemiler bir kıta veya yeryüzünde çok geniş bir alanda etkisini gösteren salgın hastalıklara verilen genel addır. Dünyada mikrobiyolojik etkenlere bağlı pek çok pandemi meydana gelmiş, kavimlerin, toplumların ve uygarlıkların ortadan kalkmasına neden olmuştur.

1347 yılında ortaya çıkan veba salgını Avrupa nüfusunun dörtte birini yok etmiştir. Amerika kıtasının keşfi ile birlikte yerli nüfusun %95’i çiçek hastalığı nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Hindistan’dan 1817’de başlayan kolera tüm dünyayı sarmış, 1817-1918 yılları arasında ortaya çıkan yedi büyük kolera pandemisinde on binlerce kişi kaybedilmiştir. Geçtiğimiz son yüz yıl içinde ise, daha çok viral etkenlere bağlı pandemiler görülmüştür. 1918’de İspanya’da ortaya çıkan influenza salgınında (H1N1) 40 milyon kişi, 1957 yılında Asya gribinde (H2N2) 100.000 kişi, 1968 Hong-Kong gribinde (H2N2) 700.000 kişi kaybedilmiştir. Salgınların görüldüğü dönemlerde sağlık sistemi çökmüş, tüm imkanlar seferber edilmesine rağmen pandemi öncesi hazırlıkların yeterli olmaması nedeniyle çok sayıda insan kaybedilmiştir (Dizer, 2006).

Son 10 yılda, önce SARS sonra avian influenza(kuş gribi) olmak üzere iki viral etken dünyada pandemi riski ve insanlık için büyük bir tehdit oluşturmuştur.

Akut Ağır Solunum Yetmezliği Sendromu (SARS); 16 Kasım 2002 tarihinden itibaren Çin’in güney bölgesi, büyük kitleleri etkileyen ağır seyirli, yüksek mortaliteli yeni bir akut alt solunum yolu infeksiyonu salgınına tanık olmuştur. Hastalık, önceleri yoğun olarak sağlık personelini etkilemiş gibi görünse de, turizm hareketleri ile üç ay gibi kısa bir süre içinde bölge ülkelerine, bazı Avrupa ülkelerine ve kuzey Amerika’ya yayılmıştır. SARS hastalığının hızlı yayılımı, ileri derecede bulaşıcılığı ve yüksek düzeyde ölümcül seyirli olması, dünya çapında halk sağlığı otoritelerini infeksiyonu sınırlama yolunda etkili arayışlara sevk etmiştir. Tüm bunlar yaşanırken, SARS aynı zamanda dünyanın diğer bölgelerinde olduğu üzere, özellikle epidemik bölgelerde belirgin genel paniğe yol açmıştır (Eryılmaz vd., 2005). Dünya Sağlık Örgütü’nün SARS ile ilgili 21 Nisan 2004 tarihli raporuna göre, SARS salgınından 26 ülke etkilenmiş, 8.098 kişi hastalanmış ve bu hastalardan 774’ü solunum yetmezliği ve çoklu organ yetmezliğinden kaybedilmiştir.

Dünya Sağlık Örgütü güncel verilerine göre(https://covid19.who.int/) bugün yeni tip Coronavirüs (COVID-19) onaylanmış vaka sayısı toplamda 5.796.257'yi, COVID-19'a bağlı ölümlerin sayısı ise 362.483'ü bulmuştur. Vakalar toplamda, Dünya'nın 200'den fazla farklı bölgesinde görülmüştür. Güncel verilerin tarihle kıyaslanması yeni tip Coronavirüs için "pandemi" tanımının malesef çok uygun olduğunu göstermektedir.

Pandeminin hafif ve dikkatsizce kullanılan bir kelime olmadığını vurgulayan DSÖ Genel Direktörü Ghebreyesus, "Yanlış kullanılması durumunda mantıksız korkuya, mücadelenin bittiğine dair haksız kabullenmeye ve gereksiz acı ve ölüme yol açan bir kelimedir." değerlendirmesinde bulundu. DSÖ'nün virüse karşı mücadelesinin "pandemi" kararıyla değişmeyeceğini vurgulayan Ghebreyesus, ülkelerin alması gereken önlemlerin de değişmemesi gerektiğini vurguladı. Ghebreyesus, "Dünya daha önce koronavirüsün tetiklediği bir pandemiye şahitlik etmedi. Ve daha önce, aynı zamanda kontrol altına alınabilecek bir pandemi de görmedik. DSÖ, ilk vakalardan haberdar olduğu andan itibaren virüse karşı tam mücadele içindeydi." diye konuştu.

Dünya Sağlık Örgütü en son 2009 yılında ortaya çıkan H1N1 virüsü için "pandemi" ilan etmişti.

Merak edenler için en ölümcül pandemilerin tarihini anlatan başarılı bir görsel:

Kaynak: https://www.visualcapitalist.com/history-of-pandemics-deadliest/

Öngörüler, senaryolar, teoriler ve gerçekler içeren öyküsüyle bu pandemiye karşı bize düşen ise önlemlerimizi almak ve resmi kurumlar tarafından yapılan duyurulara kulak vermektir.

Sağlıcakla kalın...

Kaynakça

- Dizer U., Mikrobiyolojik bir afet senaryosu: Kuş gribi. Ulusal Afet Dergisi, 2006; 1: 45-9.

- Eryilmaz M. Afet tanimi. Eryilmaz M, Dizer U, ed. Afet Tibbi’nda. Cilt 1. Ankara: Ünsal Yayinevi, 2005: 12-7.

- Dizer U., Demirpek U., Pandemilerde Kan Hizmetleri, İnfeksiyon Dergisi (Turkish Journal of Infection) 2009; 23 (1): 29-34.

- who.int
- https://www.visualcapitalist.com/history-of-pandemics-deadliest/